1Ten, który żyje na wieki, stworzył wszystko bez wyjątku1.
2Sam tylko Pan uznany będzie za sprawiedliwego2.
4Nikt nie potrafi opisać Jego czynów,
a któż zbada Jego wspaniałe dzieła?
5Któż zdoła zmierzyć potęgę Jego wielkości
i któż potrafi dokładnie opowiedzieć dzieła Jego miłosierdzia?
6Nie da się tu nic odjąć ani dodać,
ani nie można zbadać cudownych dzieł Pańskich.
7Kiedy człowiek myśli, że skończył, to nawet nie rozpoczął,
a kiedy się zatrzyma, dalej jest bezradny3.
8Kimże jest człowiek i jakie jest jego znaczenie?
Co w nim jest dobre, a co w nim złe?
9Liczba dni człowieka –
jeśli wiek jego jest długi – dosięga stu lat4.
10Jak kropla wody zaczerpnięta z morza lub ziarnko piasku,
jest tych trochę lat wobec dni5 wieczności.
11Dlatego Pan cierpliwy jest dla ludzi
i wylewa na nich swoje miłosierdzie.
12Widzi On i wie, że koniec ich godny litości,
i dlatego pomnożył swoje przebaczenie.
13Miłosierdzie człowieka – nad jego bliźnim,
a miłosierdzie Pana – nad całą ludzkością;
On karci, wychowuje, poucza
i zawraca jak pasterz swoją trzodę6.
14Okazuje miłosierdzie tym, którzy przyjmują Jego pouczenie
i którzy się śpieszą do Jego wyroków.
15Dziecko, do dobrych uczynków nie dodawaj przygany
ani przykrego słowa do każdego daru.
16Czyż upału nie łagodzi rosa?
Tak lepsze jest słowo niż dar.
17Oto, czy nie jest lepsze słowo niż sowity datek?
A jedno z drugim [bywa] u męża pełnego życzliwości.
18Nierozumny zaś robi wymówki niezgodnie z miłością,
a dar zazdrosnego wypala oczy.
19Ucz się, zanim ci przyjdzie przemawiać,
i miej staranie o siebie, nim zasłabniesz.
20Zanim sąd nastąpi, zbadaj siebie samego,
a w godzinę dochodzenia7 znajdziesz przebaczenie.
21Nim wpadniesz w chorobę, upokórz się,
a gdy zgrzeszysz, daj dowód nawrócenia!
22Niech nic ci nie przeszkodzi w wykonaniu ślubu w należnym czasie,
ani nie czekaj aż do śmierci, by długi uiścić.
23Zanim złożysz ślub, przygotuj siebie,
a nie bądź jak człowiek, który Pana wystawia na próbę.
24Pamiętaj o gniewie [Jego] w dniach ostatnich,
o chwili pomsty, gdy odwróci oblicze.
25Pamiętaj o chwili głodu, gdy jesteś syty,
o biedzie i niedostatku – w dniach pomyślności.
26Od rana do wieczora okoliczności się zmieniają
i wszystko prędko biegnie przed Panem.
27Człowiek mądry we wszystkim zachowa ostrożność,
a w dniach [panowania] grzechu8 powstrzyma się od błędu.
28Każdy rozumny uzna mądrość,
a temu, kto ją znalazł, wyrazi uznanie.
29Rozumni w mowach sami też występują jako mędrcy
i niby deszcz wylewają trafne przysłowia.
30Nie idź za swymi namiętnościami,
powściągnij swe pożądania!
31Jeżeli pozwolisz duszy swej znajdować upodobanie w namiętnościach,
uczynisz z siebie pośmiewisko dla twych nieprzyjaciół.
32Nie miej upodobania w życiu wystawnym,
abyś się nie uwikłał w jego wydatki.
33Nie stawaj się biednym, urządzając uczty za pożyczone pieniądze,
gdy nie masz nic w sakiewce.