1Każdy przyjaciel mówi: «I ja zostałem twoim przyjacielem»,
ale bywa przyjaciel tylko z imienia.
2Czyż nie jest to smutek bliski śmierci,
gdy towarzysz i przyjaciel obrócą się w stronę wrogości?
3O przewrotna skłonności! Skąd się przyplątałaś1,
by okryć ziemię podstępem?
4W pomyślności towarzysz cieszy się wraz z przyjacielem,
a w czasie utrapienia staje przeciw niemu.
5Towarzysz z przyjacielem trudzi się, by zdobyć pożywienie2,
a w razie wojny chwyci za tarczę3.
6Nie zapomnij w duszy swej o przyjacielu
i niech on nie wypada ci z pamięci pośród bogactw4.
7Każdy doradca wysoko ceni swą radę,
a przecież bywa i taki, który doradza na swoją korzyść.
8Strzeż się doradcy
i najpierw poznaj, jakie są jego potrzeby
– albowiem taki na swoją korzyść doradza –
by czasem nie zyskał on czegoś na tobie, jakby losem5,
9i aby, mówiąc ci: «Dobra jest twoja droga»,
nie stanął z przeciwka, by patrzeć na to, co przyjdzie na ciebie.
10Nie zasięgaj rady tego, kto patrzy na ciebie krzywym okiem,
a przed tymi, co ci zazdroszczą, ukryj [swe] zamiary!
11[Nie zasięgaj rady] u kobiety w sprawie jej rywalki,
u tchórza w sprawie wojny,
u kupca w sprawie handlu,
u nabywcy w sprawie sprzedaży,
u zawistnego w sprawie wdzięczności,
u niemiłosiernego w sprawie dobroczynności,
u leniwego w sprawie jakiejkolwiek pracy,
u okresowego najemnika w sprawie zakończenia zajęcia,
u opieszałego niewolnika w sprawie wielkiej pracy –
gdy chodzi o jakąkolwiek radę, nie polegaj na nich!
12Natomiast z człowiekiem pobożnym podtrzymuj znajomość,
a także z tym, o którym wiesz, że strzeże przykazań,
którego dusza podobna do twej duszy
i który, jeślibyś upadł, będzie współczuł tobie.
13Następnie radź się swego serca,
gdyż nie masz nad nie nic godniejszego wiary.
14Dusza bowiem człowieka zwykła niekiedy [lepiej] ostrzegać
niż siedmiu wartowników, co wypatrują, siedząc wysoko.
15A ponad to wszystko proś Najwyższego,
aby twą drogę kierował w stronę prawdy.
16Początkiem każdego dzieła – słowo,
a przed każdym działaniem – myśl.
17Jako znak zmiany serca
ukazują się cztery części6:
18dobro i zło, życie i śmierć,
a nad tym wszystkim język ma pełną władzę.
19Bywa człowiek sprawny – wychowawca wielu,
a dla siebie samego jest nieużyteczny;
20bywa rzekomy mędrzec z powodu swych słów znienawidzony:
takiemu zabraknie pożywienia,
21nie otrzymał on bowiem łaski u Pana,
gdyż nie ma on żadnej mądrości.
22Bywa mędrzec, który jest mądry dla siebie samego,
a owoce jego wiedzy są w jego ustach niezawodne7.
23Bywa mędrzec, który naród swój wychowuje,
a owoce jego wiedzy są niezawodne.
24Kto jest mądry dla siebie, przepełniony będzie błogosławieństwem8,
a wszyscy, którzy go zobaczą, nazwą go szczęśliwym.
25Dni życia człowieka są policzone,
lecz nieprzeliczone są dni Izraela.
26Mądry zyska zaufanie9 u swego narodu,
a imię jego żyć będzie na wieki.
27Dziecko, w życiu badaj siebie samego,
patrz, co jest złem dla ciebie, i tego sobie odmów!
28Nie wszystko służy wszystkim
i nie każdy we wszystkim ma upodobanie.
29Na żadnej uczcie się nie przejadaj
i nie rzucaj się na potrawy!
30Z przejedzenia powstaje choroba,
a nieumiarkowanie powoduje rozstrój żołądka.
31Z przejedzenia wielu umarło,
ale zachowujący umiar przedłuży życie.